[#80675] Tilje og plett - nemningar i båten

[Gjest Mads Langnes]

Om det lause lemggulvet i ein færing eller annan liknane båt blir det brukt ulike nemningar. Nokon seier tilje, andre plett.Hjå Ivar Aasen blir det hevda at plett (plitt) er gulvet i forrommet og bakrommet i ein båt. Og også andre hevdar at det heiter plett i for- og bakskoitt, medan nemninga er tilje for rommet eller romma i mellom.Er det nokon som kan gje fleire opplysingar om skilnaden mellom plett og tilje?

[Gjest Finn Oldervik]

Kan ikkje hugsa at det vart brukt andre ord enn tilje på våre trakter. Framtilje og baktilje var dei vanlege nemningane for tilja fremst og bakerst.Plett (plitt) kan eg ikkje hugsa å ha høyrd brukt i denne samanhengen.

[Gjest Sigbjørn Sandsmark]

Vronjå er bakerst i færingen. Er usikker på om det bare er bak det atterste spantet som kalles vronjå.Har bare hørt tilje om de lause lemmane.

[Gjest Per Nermo]

- så treiv eg til han med fiskjestongji, så'n låg i uvitet bak'i RONGJI ! Eg vart så glad, tok til å kvad; eg rådde grunnen åleine !(Rongji og Vronjå må mest vera same plassen ? Me får vona at tiljene låg pent på plass ...)

[Gjest Knut Skorpen]

På Helgeland heiter det pliktar, uttalt med open i, som e:(plìkt, 'plekt'). Jf ordboka Lenke i Nynorskordboka&ordbok=nynorsk&alfabet=n&renset=j

[Gjest Gunnar Sigdestad]

Hei Mads!I Nordfjord, Sunnfjord og på Sunnmøre heiter tilfaret framme og bak framplitten og bakplitten. Dei er vanlegvis hogne i spiss av ein høveleg hun. Dei andre av tilfara heiter tilje etter rommet dei ligg, t.d. storetilja og slagromstilja.

[Gjest Harald L. Bakke]

Seksring og Ottring lange, Aarer og Øskarre mange Ved han vel at lage Og mage. Tofte, Tilje, Pligt, Mast og andet sligt, Som er brugeligt I Sølænders Stikt; Sælger dem til Smellen For Fellen Blir betalt med Fisken paa Hjellen. Petter Dass: «Den Norske Dalevise»

[Gjest Lars Bjølgerud]

Til Per Nermo, Rong, nærmere framrong og bakrong var de fremste og bakerste spantene i færingen.

[Gjest Arnstein Rønning]

Et plekter (for å traktere strengene på f.eks en gitar) ligner jo telja foran og bak i båten. Vi har jo forresten ordet telgje (hogge, skjere til, spikke), og telja er vel laga på denne måten.

[Gjest Finn Oldervik]

Har tygd litt på dette med plett eller plekt som eg slik halvveges dreg i minnet at var noko på færingen. Det var jo også noko som vart brukt som vertikal deling under toftene. Var det desse som vart kalla plekt?

[Gjest Harald Søren Storaker]

I indre Agder og Setesdal er tilje (tile) brukt om vanlig golv i hus. Det heiter jo også i ein sang 'dansen går over tilje'.

[Gjest Mads Langnes]

Eg takkar for svara på spørsmålet mitt. Som venta kjem det fram at det har vore ulik enemningar kring om i landet, og ikkje minst var det interessant å sjå at det (t.d. i Nordfjord) var eit skilje mellom tilje og plett. Det har nok vore slik i gamal tid i Romsdal også, der ein har kalla 'golvet' i romma for tilje og 'golva' i framskott og bakskott for 'plett', sjølv om ein no stort sett nyttar anten tilje eller plett om heile stasen.Sidan Harald Bakke (innlegg 7) viser tl Petter Dass, må eg jo som meir eller mindre god romsdaling vise til Bjørnson. I 'Faderen' skriv godaste Bjørnstjerne, godt van med fjordbåtane i indre Romsdal, som følgjer: Fjorten Dage efter den Dag roede Fader og Søn i stille Veir over Vandet til Storliden for at samtale om Brylluppet. 'Den Toften ligger ikke sikkert under mig', sagde Sønnen og reiste sig for at lægge den tilrette. I det samme glider den Tilje, han staar paa; han slaar ud med Armene, giver et Skrig og falder i Vandet. - 'Tag i Aaren!' raabte Faderen, han reiste sig op og stak den ud. Men da Sønnen havde gjort et Par Tag, stivner han. 'Vent lidt!' raabte Faderen, han roede til. Da vælter Sønnen bagover, ser langt paa Faderen - og synker.

[Gjest Leif Johannessen]

Som nevnt (5) brukes ordet ”plekt” på Helgeland. Svein Molaug i ”Vår gamle kystkultur” skiller ikke mellom tilje og plikt: ”Tiljer eller plikter er brett man legger i bunnen av båten.” Han sier videre at skråbandet som står i ”framskoten” kalles ”ronga”. Tydeligvis bruktes samme begrepet om skråbandet (spantet) i akterskotten, jfr. innlegg ovenfor.